Kadrolu mu, Sözleşmeli mi, İşçi mi? 4/A, 4/B, 4/C ve 4/D Arasındaki Maaş ve Hak Farkları

Kamuda çalışanların hangi statüde istihdam edileceği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4. maddesiyle belirleniyor. Madde; kadrolu memur (4/A), sözleşmeli personel (4/B), geçici personel (4/C) ve işçi (4/D) olmak üzere dört istihdam türü tanımlıyordu. 4/C fıkrası 2017’de yürürlükten kaldırıldığı için bugün kamuda fiilen üç statü bulunuyor. Peki bu statüler arasında iş güvencesi, maaş, tayin ve emeklilik açısından ne fark var, sözleşmeli personel kadroya nasıl geçiyor?

657 Sayılı Kanun’a Göre Kamuda Hangi İstihdam Türleri Var?

657 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre kamu hizmetleri memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle yürütülür. Bu dört grup, kanunun ilgili fıkralarına atıfla kamuoyunda 4/A, 4/B, 4/C ve 4/D olarak anılıyor. Statüler yalnızca bir sınıflandırma değil; maaşın nasıl belirleneceğini, hangi sendikaya üye olunabileceğini, tayin hakkını ve emeklilikte hangi mevzuatın uygulanacağını da doğrudan belirliyor.

4/A Kadrolu Memur Nedir?

Kanun, genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenleri memur olarak tanımlıyor. Kamuoyunda “kadrolu memur” denildiğinde kastedilen statü budur.

4/A kadrolarına atamalar, kural olarak KPSS sonucuna göre yapılıyor. Memurluğa ilk kez atananlar, süresi bir yıldan az ve iki yıldan fazla olmamak üzere aday memur olarak göreve başlıyor. Adaylık dönemini başarıyla tamamlayanlar asli memurluğa atanıyor.

Kadrolu memurların aylıkları derece ve kademe sistemine göre belirleniyor. Kurumlar arası nakil, görevde yükselme ve unvan değişikliği gibi haklar 657 sayılı Kanun çerçevesinde bu statüdekiler için tanımlanmış durumda.

4/B Sözleşmeli Personel Nedir?

Sözleşmeli personel, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde ihdas edilen pozisyonlarda sözleşmeyle çalıştırılan, işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisidir. Sözleşmeler mali yılla sınırlı tutuluyor ve her yıl yenileniyor.

Sözleşmeli personelin ücreti, derece-kademe sistemine göre değil, kamu görevlileri toplu sözleşmesiyle belirlenen sözleşme ücreti üzerinden hesaplanıyor. Alımlar, 4/A kadrolarında olduğu gibi çoğunlukla KPSS puanına göre yapılıyor.

Belediyelerde 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesine, Sağlık Bakanlığı’nda ise 663 sayılı KHK’nin 45/A maddesine dayanan ayrı sözleşmeli statüler de bulunuyor. Bu statülerin kadroya geçiş ve tayin kuralları 4/B ile büyük ölçüde benzeşse de kendi mevzuatlarına tabi.

4/B’den Kadroya Nasıl Geçiliyor?

Sözleşmeli personelin memur kadrosuna geçişi, 26 Ocak 2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7433 sayılı Kanun’la düzenlendi. Düzenleme, personelin göreve başlama tarihine göre iki ayrı yol öngörüyor:

• 28 Kasım 2022 tarihinde görevde olanlar: 657 sayılı Kanun’a eklenen geçici 48. madde kapsamında, belirlenen süre içinde talepte bulunmaları hâlinde memur kadrolarına atandı. Bu kapsamda olup süresinde başvurmayanlar, sonradan kadroya geçiş talebinde bulunamıyor.
• 29 Kasım 2022 ve sonrasında göreve başlayanlar: 657 sayılı Kanun’un 4/B fıkrasına eklenen hükme göre, Cumhurbaşkanınca belirlenen pozisyon unvanlarında istihdam edilen sözleşmeli personelden aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar, bu sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunmaları hâlinde bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrolarına atanıyor.

Geçiş kendiliğinden gerçekleşmiyor; süresi içinde yazılı talepte bulunmak gerekiyor. Başka kurumlarda sözleşmeli olarak geçen süreler üç yıllık süreye eklenmiyor.

Sözleşmeli Personelin Tayin Hakkı Var mı?

Sözleşmeli personel, can güvenliği ve sağlık sebepleri dışında üç yıl süreyle başka bir yere atanamıyor. Kadroya geçenlerin aynı yerde en az bir yıl daha görev yapması gerekiyor. Kamuoyunda “3+1 sistemi” olarak bilinen bu kural nedeniyle, 29 Kasım 2022 ve sonrasında sözleşmeli olarak göreve başlayan bir personelin genel tayin hakkına kavuşması toplam dört yıl sürüyor.

4/C Geçici Personel Statüsü Hâlâ Var mı?

Hayır. 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (C) fıkrası, 696 sayılı KHK’nin 17. maddesiyle yürürlükten kaldırıldı. Aynı düzenlemeyle 4/C kapsamında görev yapan geçici personel, 4/B sözleşmeli personel pozisyonlarına geçirildi.

4/C statüsü, ağırlıklı olarak özelleştirme uygulamaları sonucunda işini kaybeden işçilerin kamuda geçici süreyle istihdam edilmesi amacıyla kullanılıyordu. Bu kapsamdan sözleşmeli pozisyonlara geçenlerin istihdam süreleri, sosyal güvenlik kurumlarından yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarihi geçemiyor.

4/D İşçi Statüsü Nedir?

657 sayılı Kanun, 4/D kapsamındaki işçileri iki gruba ayırıyor:

• Sürekli işçiler: Kamu kurumlarında süresiz iş sözleşmesiyle çalışan işçiler
• Geçici işçiler: Mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde, altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılanlar

Kanun, işçiler hakkında 657 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmayacağını açıkça belirtiyor. 4/D kapsamındaki çalışanlar 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi oluyor. Ücretleri ve sosyal hakları toplu iş sözleşmeleriyle belirleniyor. Kamu işçi alımları genellikle İŞKUR aracılığıyla ilan ediliyor ve birçok alımda KPSS şartı aranmıyor.

696 sayılı KHK ile taşeron firmalar aracılığıyla kamuda çalışan işçilerin önemli bir bölümü de sürekli işçi kadrolarına geçirilmişti.

4/A, 4/B ve 4/D Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?